İsti su və termal yerlər: Masallı İstisu, Naftalan, Astara və başqaları

Azərbaycanın isti suları əsasən üç yerdə cəmlənib: cənubda Talış dağlarının ətəyi, mərkəzdə Naftalan və Naxçıvan. Bunlar bir-birindən çox fərqlidir. Masallı İstisu açıq hovuzu və kiçik vannaları olan isti bulaq ərazisidir. Naftalan isə ümumiyyətlə su deyil, ağır neftdir və prosedurlar sanatoriyada aparılır. Astara tərəfdəki bulaqlar meşədədir, bəziləri milli parkın ekoturizm marşrutunun üstündədir. Aşağıda hər birinin nə olduğunu, yolunu və bilinməyən tərəflərini yazırıq.

Km-lər Bakının mərkəzindən OSRM ilə hesablanıb və təxminidir. Kəlbəcər və Naxçıvan üçün bazamızda yol məsafəsi yoxdur.

Masallı İstisu

Masallı şəhərindən təxminən 12–13 km qərbdə, Viləşçayın sahilində, Talış meşələrinin arasındadır. Mənbələrə görə yerin dərin qatlarından çıxan suyun temperaturu 60 °C-dən yuxarıdır, su hidrogen-sulfidlidir. Ərazinin tarixi XX əsrin ortalarına gedir: suyu masallılı alim Mirkazım Aslanlı araşdırıb, 1971-ci ildə ümumittifaq əhəmiyyətli kurort statusu verilib. Bu gün ərazidə kiçik termal vannalar və böyük açıq hovuz var.

Yol: Bakıdan M3 ilə Masallıya (≈209 km), sonra şəhərdən qərbə, Yardımlı istiqamətinə. Eyni yolda Masallı Yanardağı (yerdən çıxan qaz alovları) və bir az yuxarıda Yardımlı şəlaləsi var, yəni yarım günü bir istiqamətə yığmaq olar. Vannaların iş saatı və qiyməti bazamızda yoxdur, yerində soruş.

Lənkəran və Astara: meşədəki bulaqlar

Haftoni isti su bulaqları Lənkəran rayonunun Haftoni kəndinin yuxarı hissəsində, dəmirağac meşəsinin içindədir. Bulağın hazırda açıq olub-olmadığını yoxlaya bilmədik, getməzdən əvvəl yerli sakinlərdən soruş.

Astarada iki fərqli yer var. Ərçivan qəsəbəsinin cənub qurtaracağındakı Yanar bulaqda kükürdlü su ilə birlikdə metan qazı çıxır: suya alov yaxınlaşdırılanda qaz alovlanır. Alaşa isti su bulaqları isə Alaşa kəndindən təxminən 3 km qərbdə, İstisu çayının yatağında yerləşən 16 bulaqdan ibarət qrupdur. Hirkan Milli Parkının «İstisu» ekoturizm marşrutu bu ərazidən keçir; parka biletsiz daxil olmaq olmaz.

Naftalan

Naftalan Bakıdan təxminən 324 km, Gəncə yolunun yan qoludur. Şəhər adını verən naftalan nefti adi ixrac nefti kimi istifadə üçün çox ağırdır, tərkibinin təxminən yarısı naften karbohidrogenlərindən ibarətdir. Şəhərdə bu neftlə prosedur aparan çoxsaylı sanatoriya var, adətən neft vannası qəbul edilir. Bura «girib-çıxılan» yer deyil: prosedurlar sanatoriyanın qaydası və həkim müayinəsi ilə aparılır. Kursun müddətini, qiymətini və qəbul şərtini birbaşa sanatoriyadan öyrən.

Qalaaltı, Kəlbəcər və Naxçıvan

Qalaaltı Bakıya ən yaxın balneoloji kurortdur (≈122 km): Çıraqqala qalasının aşağısındakı kəndin yaxınlığında mineral su çıxır. Bu, turist dayanacağı deyil, sanatoriyadır, qəbul şərtlərini kurortun özündən öyrən.

Kəlbəcərin İstisu qəsəbəsindəki isti mineral bulaqların ətrafında 1928-ci ildə sanatoriya salınıb. Toğanalı–Kəlbəcər–İstisu yolunun Murovdağ hissəsində qışda qar uçqunları olur: 05.04.2026-da uçqun yolu tam bağlayıb. Murovdağ tuneli tikilir, açıldığı barədə rəsmi xəbər tapmadıq; report.az 29.06.2026-da Toğanalı–Kəlbəcər–İstisu yolu layihəsinin 89% hazır olduğunu yazıb. Səfər qaydalarını və yolun vəziyyətini getməzdən əvvəl rəsmi mənbədən yoxla.

Naxçıvanda Culfa şəhərindən 8–9 km şimal-şərqdə Daridağ arsenli isti bulağı var, suyun mənbədə temperaturu təxminən 52 °C göstərilir və yanındakı müalicəxanada vannalar qəbul edilir. Naxçıvan şəhəri yaxınlığında isə köhnə duz mədənində Duzdağ Fizioterapiya Mərkəzi işləyir.