Şamaxıda bir gün: məscid və rəsədxanadan başqa nə görməli

Şamaxıya gələnlərin çoxu eyni üç nöqtədə dayanır: Diri Baba, Cümə məscidi, Pirqulu rəsədxanası. Onlar haqqında ayrıca yazılarımız var, burada təkrar etmirik. Bu plan ikinci səfər üçündür, yaxud o üç yeri artıq görmüsənsə. Problem ondadır ki, aşağıdakı nöqtələrin çoxu ya xarabalıqdır, ya da kənd yolunun sonundadır: lövhə azdır, bəzilərinə son hissəni piyada qalxırsan. Ona görə günü yolda itirməmək üçün nöqtələri istiqamətə görə qruplaşdır.

Səhər: Gülüstan qalasına qalxış

Gülüstan qalası şəhərə 3 km məsafədə, Böyük Xınıslı kəndinin yaxınlığında, təpənin başındadır. Şirvanşahların yay iqamətgahı və müdafiə qalası olub. Ən qədim tapıntılar IX əsrə aiddir, XII əsrin sonu – XIII əsrin əvvəlində qala ciddi şəkildə yenidən tikilib, XVI əsrin ortasında isə dağıdılıb. Bu gün yerində ayrı-ayrı bürclər, divar parçaları, darvaza yanındakı qüllələr və içqalada qazılmış otaqların aşağı divarları qalıb.

Ən rahat qalxış şəhərə baxan cənub yamacındandır, orada dolanbac cığır var. Səhər tezdən qalx: günorta yamac kölgəsiz qalır, yuxarıda da sərinləmək üçün yer yoxdur. Bağlı, dabanı tutan ayaqqabı geyin, su götür. Yuxarıdan Şamaxı şəhəri ovuc içi kimi görünür — şəhərin özündə nə görəcəyini planlamaq üçün yaxşı başlanğıcdır.

Günorta: türbələr və muzey

Qaladan sonra Kələxana türbələrinə keç, şəhərdən 6 km-dir. Kompleks təxminən 250×140 metrlik ərazini tutur. Əvvəlcə 9 türbə olub, 8-i dövrümüzə çatıb. Yalnız birinin üzərində kitabə qalıb: hicri 1074-cü il, yəni miladi 1663–1664. Kitabədə memarın adı da var — Əmir Əli oğlu Əbdüləzim. Türbələr səkkizguşəlidir, Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinə aiddir. Ərazi açıqdır, kölgə azdır, yayda papaqsız gəzmə.

Şəhərə qayıdanda Şaxəndan qəbiristanlığına bax. Şamaxıda qorunan üç qədim qəbiristanlığın ən qədimi sayılır, burada XIV–XV əsrlərə aid qəbirlər var. Ad Nəsiminin qardaşı, şair Şahxəndandan gəlir: onun burada dəfn olunduğu ehtimal edilir, amma qəbir daşındakı yazı tam silindiyi üçün bu qəti deyil. Səkkizbucaqlı türbənin qalıqları aşkar edilib. Yeddi Günbəzin olduğu qəbiristanlıq ayrıdır — onu Cümə məscidi yazısında təsvir etmişik.

Yağış yağırsa və ya uşaq yorulubsa, Şamaxı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi şəhərin içində qapalı variantdır; 1945-ci ildə ölkəşünaslıq muzeyi kimi yaradılıb və Seyid Əzim Şirvaninin adını daşıyır. Mirzə Ələkbər Sabirin ev-muzeyi isə 2017-ci ilin sentyabrında divarı uçduğuna görə bağlanıb və bərpaya görə sökülüb. İndi açıq olub-olmadığını bilmirik, onu plana daxil etmə, ancaq yerində soruş.

Axşamüstü: iki istiqamətdən birini seç

Günün ikinci yarısında hər şeyi tutmağa çalışma. Şimal-qərb qolu da, cənub-qərb qolu da ayrı yoldur, hər birinə 2–3 saat lazımdır.

• Dəmirçi və muzey. Kənd Pirsaat çayının sahilində, 1500–1600 metr hündürlükdədir, Bakıdan 152 km. Dəmirçi Arxeologiya Muzeyi 26 avqust 2018-ci ildə açılıb; iki mərtəbəli binada Şamaxı və Dəmirçi qazıntılarından tapılan daş alətlər, əkinçilik alətləri, soyuq silahlar, mis, bürünc və gümüş sikkələr, gil qablar və su boruları sərgilənir. Ekspozisiya 7 bölmədən ibarətdir.
• Safari parkı. Pirqulu dağ-meşə massivindədir, Bakıdan 149 km. Ümumi ərazi 620 hektardır, 480 hektarı çəpərlənib; nəcib maral, lan və muflon saxlanılır. Heyvanlara baxış parkın avtobus turu və ya fərdi yolsuzluq maşını ilə aparılır, giriş saatları mövsümə və havaya görə dəyişir.
• Buğurt qalası. Şamaxıdan 20 km şimal-qərbdə, Qəleybuğurt kəndi yaxınlığında dağın zirvəsindədir. Şirvanşahların sığınacağı olub, xəzinələri burada saxlanılıb; 1509 və 1518-ci illərdə mühasirələrə tab gətirib. İndi xarabalıqdır, zirvəyə yol barədə yoxlanmış məlumatımız yoxdur — kənddə soruş.
• Pir Mərdəkan. Şamaxıdan 16 km cənub-qərbdə, Göylər kəndindədir. Günbəzli türbə, xanəgah binası və köməkçi tikililərdən ibarət kompleksdir; kitabələr 1188–1203-cü illərə işarə edir, üslubuna görə XIII əsrin əvvəlinə aid edilir.

Uşaqla gedirsənsə

Xarabalıq və türbə uşaq üçün tez darıxdırıcı olur. Bu halda günü Safari parkı ilə bitir, ya da şəhərə yaxın iki fermadan birinə bax. «Nəsimi Bağları» kompleksi 120 hektarda salınıb və orada ölkədə ilk kapibara ferması açılıb; alpaka ferması Meysəri üzüm bağlarının yanındadır. Hər ikisi Bakı–Şamaxı yolundan uzaq deyil: Nəsimi Bağları Bakıdan 124 km, alpaka ferması 129 km. Giriş qaydasını və saatı əvvəlcədən soruş — bizdə yoxlanmış saat yoxdur.

Günün cədvəli və məsafələr

Real cədvəl belə görünür: 07:30 Bakıdan çıxış, 09:30 Gülüstan qalası, 11:30 Kələxana, 12:30 şəhərdə nahar və Şaxəndan, 14:30-dan sonra Dəmirçi və ya Safari parkı. Bakıya eyni gün qayıdırsansa, Pirqulu qolundan qaranlıqdan əvvəl düş. Çuxuryurd və Məlhəm kəndləri də Şamaxının şimalındadır: Məlhəm şair Xaqani Şirvaninin kəndi kimi tanınır, Çuxuryurd isə XIX əsrin birinci yarısında köçürülən rus ailələrinin saldığı kənddir. Gecələyirsənsə, onları ertəsi səhərə saxla.

Dini abidələr haqqında qısa

Şəhərin girişində, Pirsaat çayının sahilində Pirsaat Baba ziyarətgah-məscid kompleksi var, Bakıdan 114 km. Mərkəzdə, İmamlı küçəsində İmamzadə türbəsi ölkə əhəmiyyətli abidədir. Hər ikisi işləyən ziyarətgahdır: ziyarətçilərə mane olma, içəridə çəkiliş üçün icazə soruş.