Əvvəl bilməli olduğun iki şey. Birincisi: türbə yolun səviyyəsində deyil, qayanın içindədir — maşını aşağıda saxlayıb daş pilləkənlə qalxırsan. Uşaq arabası və çətin yeriyən yaşlı üçün bu, ayrıca məsələdir. İkincisi: bura türbə-məsciddir, içəri girəndə ayaqqabını çıxarırsan. Qalanı sadədir — Bakıdan 75 km, magistraldan 5 dəqiqə kənarda, 30 dəqiqəlik dayanacaq.

Harada yerləşir

Türbə Marazada, Bakı–Şamaxı yolunun üstündədir. İnzibati cəhətdən Qobustan rayonuna aiddir, amma Darvish bölgələri arasında ona ən yaxın olan Şamaxıdır: Şamaxı Cümə məscidinə düz xətt üzrə ≈27 km. Bizim qərb marşrutunda gediş variantı — «Dağ yolu, Maraza üstündən» — məhz bu nöqtədən keçir; Diri Baba, Şamaxı və Pirqulu bu yolun üstündədir. Dönüş variantı isə Ağsu aşırımından düzən yola enir. Ona görə Diri Babanı gedişə sal, dönüşə saxlama.

Nə görürsən

Türbə hicri 805-ci ildə, yəni 1402-ci ildə Şirvanşah Şeyx İbrahimin əmri ilə tikilib — bu tarix binanın öz kitabəsində yazılıb. Bina ikimərtəbəlidir və qayaya elə yerləşdirilib ki, yalnız bir fasadı, cənub tərəfi görünür. Əsas hissə birinci yox, ikinci mərtəbədir: qayanın içində oyulmuş pilləkən səni günbəzli zala çıxarır. Zalın sahəsi təxminən 15 kvadratmetrdir. Günbəzin altındakı künc tromplarının daş naxışları Bakıdakı Şirvanşahlar sarayının eyni tipli işləri ilə bir səviyyədə sayılır.

Mərtəbələri bir-birindən binanı qurşaq kimi dolanan dekorativ yazı kəməri ayırır — tikilmə tarixi də məhz bu kəmərdə yazılıb. Birinci mərtəbə kiçik dəhlizdən və yəqin ki, türbə xidmətçisi üçün ayrılmış otaqdan ibarətdir. Memarlıq üslubu türbəni XV əsrdə Bakıda tikilmiş abidələrlə, xüsusilə Şirvanşahlar saray kompleksi ilə bağlayır.

Tromplardan birində memarın adı qismən qalıb: «ustad Hacının oğlu». Türbənin arxasında, qayada mağara var; şimal divarındakı dar keçid ora aparır. Rəvayətə görə burada dəfn olunan şeyx öləndən sonra bir neçə gün «diri» qalıb, ad da buradan gəlir. Türbədə kimin dəfn olunduğu isə dəqiq məlum deyil.

Adın başqa variantları da var. Övliya Çələbi yazırdı ki, əhali yeri «Pir Mərzə», «Pir Mirza» da adlandırır, amma düzgün adı «Pir Mərizat»dır və bu ad bütün bölgədə «Diri Baba» kimi məşhurdur. Türbənin daş kitabəsinin taleyi də maraqlıdır: tədqiqatçı Məşədixanım Nemətovanın yazdığına görə, kitabə daşı Sankt-Peterburqda, Ermitajda saxlanılır. Bərpaya gəlincə, 1965-ci ildə Misir prezidenti Camal Əbdül Nasir Azərbaycanda olarkən türbənin bərpa olunmasını xahiş edib və abidə məhz sonrakı illərdə bərpa olunub.

Səyyahların gördüyü yer

Diri Baba Şirvanı qonşu ölkələrlə bağlayan köhnə karvan yolunun yanında olduğu üçün XVII əsrdən səyyahların qeydlərinə düşüb. Adam Olearius 1630-cu illərdə, holland səyyahı Kornelius de Bruin həmin əsrin sonunda buradan keçib, türbəni təsvir edib və rəsmini çəkib. Türk səyyahı Övliya Çələbi də Mərəzədən keçərkən Diri Baba haqqında yazıb. Türbə 1965-ci ildən sonrakı illərdə bərpa olunub və 2 avqust 2001-ci ildən ölkə əhəmiyyətli tarix-mədəniyyət abidəsi kimi qorunur.

30 dəqiqəni necə keçirmək

• Maşını aşağıdakı meydançada saxla. Oradan türbəyə daş pilləkən qalxır; uşaq və yaşlı ilə tələsmə.
• İçəri girəndə ayaqqabını çıxar — girişdəki kiçik dəhliz məhz bunun üçündür.
• Geyim: qolları və dizləri örtən paltar. Bura ziyarətgahdır, içəridə dua edən adam ola bilər — səsini alçalt.
• Ən yaxşı ümumi kadr aşağıdan, meydançanın kənarındandır: türbə qayanın fonunda tam görünür.
• Yemək: Maraza yol kənarında kabab və çayxana tipli yerlər var. Adlarını yazmırıq, növ və yer bəsdir.

Günü necə davam etdirmək

Diri Babadan sonra Şamaxıya 45 km qalır. Şamaxıda Cümə məscidi və Yeddi Günbəz türbələri bir-birindən düz xətt üzrə ≈1 km aralıdadır, şəhərə 1,5–2 saat ayırırsan. Oradan yol ya Pirquluya — rəsədxana və meşəyə — yuxarı qalxır, ya da Meysəri üzümlüklərinə və İsmayıllıya davam edir. Qərb marşrutunun gediş variantı İsmayıllıya qədər 185 km-dir və təxminən 170 dəqiqə çəkir; yol dolanbacdır, maşında ürəyi bulanan varsa, Diri Baba həm də yaxşı nəfəs dayanacağıdır.